Wat is de IA-Avtale?
De IA-overeenkomst (IA-avtalen, oorspronkelijk Inkluderende arbeidsliv — Inclusief Arbeidsleven) is een tripartiete intentieverklaring tussen de Noorse autoriteiten en de sociale partners. Autoriteiten en sociale partners hebben sinds 2001 zo'n overeenkomst. De huidige overeenkomst — formeel de Avtale om redusert sykefravær og frafall fra arbeidslivet (Overeenkomst over verminderde ziekteverzuim en uitval uit het arbeidsleven) — werd overeengekomen op 12 februari 2025 en loopt vier jaar, 2025–2028.
Deze werd ondertekend door:
- De Regering, vertegenwoordigd door de Minister van Arbeid en Sociale Inclusie
- Werkgeversorganisaties: NHO, KS, Virke, Spekter en de Staat als werkgever
- Werknemersfederaties: LO, Unio, Akademikerne en YS
Het overkoepelende doel is het verminderen van ziekteverzuim en het voorkomen dat mensen uit het arbeidsleven vallen — het creëren van een arbeidsleven met ruimte voor iedereen.
Waarom was een sterkere overeenkomst nodig?
De overeenkomst zelf stelt duidelijk dat het ziekteverzuim te hoog is. De doelstelling in de vorige IA-overeenkomst (2019–2024) was om het ziekteverzuim met 10 procent te verminderen vergeleken met het niveau van 2018 (van 5,7 naar 5,1 procent). In plaats daarvan steeg het verzuim met 26 procent van 2018 tot het derde kwartaal van 2024, bereikend 7,19 procent. Langere afwezigheden droegen het meest bij aan de stijging, en verzuim vanwege psychische aandoeningen nam aanzienlijk toe, met name onder jongere leeftijdsgroepen.
De partijen waren het erover eens dat de ambitie van de vorige overeenkomst zou moeten worden gehandhaafd, en dat sterkere maatregelen nodig zijn.
Waar de partijen zich aan hebben verbonden
De overeenkomst 2025–2028 is georganiseerd rond vier verplichtingen:
- Preventiemaatregelen op het gebied van arbeidsomstandigheden versterken — door middel van bestaande en nieuwe brancheprogramma's (bransjeprogram), het initiatief arbeidsomstandigheden onder leiding van de Noorse Arbeidsinspectie (Arbeidstilsynet) en STAMI, en NAV Arbeidslivssenter
- Ziekteverzuimopvolging verbeteren — inclusief betere naleving door alle actoren van hun bestaande wettelijke verplichtingen
- Inspanningen op elke werkplek versterken — door middel van meer informatie en trainingen gericht op ondernemingen
- Kennis opbouwen over ziekteverzuim, uitval en effectieve maatregelen
De partijen zullen 2025 en 2026 gebruiken voor brede kennisgardering over ziekteverzuim — inclusief mogelijke wijzigingen in de opzet van de ziekteverzekeringssysteem — en 2027 en 2028 om aanpassingen en eventuele nieuwe maatregelen te bespreken.
Bestaande brancheprogramma's betreffen kleuterscholen, bouw, de voedselindustrie, leveranciers aan de olie- en gasindustrie, passagiersvervoer en geplande bussen, verpleeghuizen en ziekenhuizen. Elk programma moet zijn eigen doelstellingen voor het verminderen van ziekteverzuim vaststellen.
De werknemers- en werkgeversorganisaties verbinden zich ertoe de overeenkomst onder hun leden op te volgen; de autoriteiten verbinden zich ertoe middelen en instrumenten te bieden die het werk ondersteunen.
Ziekteverzuimopvolging: Het wettelijke tijdschema
De IA-overeenkomst is gebaseerd op een wettelijk vervolgmodel dat werkgevers, werknemers, NAV en de arts die het ziekmeldingsformulier uitstelt duidelijke verplichtingen geeft op gestelde momenten:
| Stap | Timing | Wettelijke basis |
|---|---|---|
| Vervolgplan (oppfølgingsplan) | Opgesteld met de werknemer uiterlijk na vier weken volledige of gedeeltelijke afwezigheid | Arbeidsmilieuwet § 4-6 |
| Overlegmoment 1 (dialogmøte) | Werkgever roept het overleg in uiterlijk na zeven weken volledige afwezigheid | Arbeidsmilieuwet § 4-6 |
| Overlegmoment 2 | NAV houdt een overleg uiterlijk wanneer ongeschiktheid 26 weken heeft geduurd | Wet Sociale Zekerheid § 8-7 a |
| Verdere overleggen | De werknemer, werkgever, arts of NAV kunnen een nieuw overlegmoment aanvragen | Wet Sociale Zekerheid § 8-7 a |
Voor overlegmoment 1 moet de arts worden opgeroepen als de werkgever en werknemer — of de werknemer alleen — dit wensen, en NAV, bedrijfsgezondheidsdiensten en andere relevante actoren kunnen worden uitgenodigd. De werkgever moet kunnen aantonen hoe de regels voor vervolgplannen en overlegmomenten zijn nageleefd.
De overleggen zijn bedoeld om constructief te zijn — gericht op welk werk de werknemer kan doen, welke aanpassingen mogelijk zijn, en wat terugkeer naar werk zal ondersteunen.
NAV Arbeidslivssenter
NAV Arbeidslivssenter (NAV's arbeidslevencentra) ondersteunen ondernemingen met preventief werk en ziekteverzuimopvolging. Onder de overeenkomst 2025–2028 zullen de autoriteiten verduidelijken welke hulp ondernemingen van NAV kunnen krijgen, ook van de arbeidslevencentra. Ondernemingen met potentieel om ziekteverzuim te verminderen, die gemotiveerd zijn en zich inzetten voor hun eigen inspanningen, krijgen prioriteit voor procesgeoriënteerde, tijdelijk beperkte opvolging.
Belangrijke concepten
Ziekteverzuim (sykepenger): Werknemers ontvangen ziekteverzuim op 100 procent van de ziekteverzuimbasis, die is beperkt tot zes keer het basisbeneficiamountage van de Sociale Zekerheid (6G). De werkgever betaalt voor maximaal 16 kalenderdagen (de arbeidsgiverperiode); daarna betaalt het Sociale Zekerheidsstelsel. Het recht op ziekteverzuim uit Sociale Zekerheid eindigt na 248 dagen ziekteverzuim in de afgelopen drie jaar.
Eigenverklaring (egenmelding): Werknemers die minimaal twee maanden voor de werkgever hebben gewerkt, kunnen zichzelf ziek melden voor maximaal drie kalenderdagen tegelijk. Binnen de werkgeversperiode mag de werkgever eigenverklaring buiten drie dagen toestaan.
Utenforskap (buiten de arbeidsmarkt): Het concept van mensen die noch werkzaam zijn noch onderwijs volgen, vaak langdurige uitkeringen ontvangen, is centraal in het Noorse debatten over welvaartsbeleid. De IA-overeenkomst is een van verschillende beleidsinstrumenten gericht op het verminderen van ziekteverzuim en uitval.
Bronnen
- Regjeringen.no: Avtale om redusert sykefravær og frafall fra arbeidslivet (IA-avtalen) 2025–2028
- NHO Arbinn: IA-avtalen for 2025–2028
- Arbeidstilsynet: Inkluderande arbeidsliv
- Lovdata: Arbeidsmiljøloven § 4-6; Folketrygdloven chapter 8