Hawliau yn y Gweithle: Canllaw i Geiswyr Gwaith ag Anabledd

Cyflwyniad

Mae gan bobl anabl hawliau cryf yn y gweithle o dan gyfraith y DU. Mae'r canllaw hwn yn egluro'r hawliau hynny yn glir, gan ganolbwyntio ar yr hyn sy'n berthnasol i geiswyr gwaith yng Nghymru.

Y Ddeddf Cydraddoldeb 2010

Beth mae'n ei wneud?

Y Ddeddf Cydraddoldeb yw'r brif ddeddfwriaeth sy'n diogelu pobl anabl yn y gweithle:

• Mae'n gwahardd gwahaniaethu ar sail anabledd ym mhob agwedd ar gyflogaeth
• Mae'n ei gwneud yn ofynnol i gyflogwyr wneud addasiadau rhesymol
• Mae'n cynnwys diogelwch rhag erledigaeth (victimisation) ac aflonyddu (harassment)

Pwy sy'n cael ei ddiogelu?

Person ag amhariad corfforol neu feddyliol sy'n cael effaith andwyol sylweddol a hirdymor (12 mis neu fwy) ar allu i wneud gweithgareddau bob dydd. Mae hyn yn cynnwys:

• Cyflyrau corfforol (e.e. problemau cefn, arthritis, MS)
• Cyflyrau meddyliol (e.e. iselder, gorbryder, PTSD)
• Niwroamrywiaeth (e.e. awtistiaeth, ADHD, dyslecsia)
• Cyflyrau synhwyraidd (e.e. byddardod, dallineb)
• Rhai cyflyrau awtomatig: canser, HIV, MS

Hawliau yn y Broses Recriwtio

Cwestiynau iechyd cyn cynnig

• Mae'n anghyfreithlon i gyflogwyr ofyn cwestiynau am iechyd neu anabledd cyn cynnig swydd
• Eithriadau cyfyngedig: er mwyn gwneud addasiadau rhesymol ar gyfer y broses, monitro amrywiaeth, neu ofynion iechyd a diogelwch penodol

Addasiadau yn y broses

Mae gennych hawl i:

• Profion a chyfweliadau mewn fformat hygyrch
• Amser ychwanegol ar gyfer asesiadau
• Dehonglwyr BSL neu gymorth cyfathrebu arall
• Lleoliad hygyrch ar gyfer y cyfweliad

Gwarantu Cyfweliad (Hyderus o ran Anabledd)

Cyflogwyr sy'n rhan o'r cynllun Hyderus o ran Anabledd (Lefel 2+) yn gwarantu cyfweliad i ymgeiswyr anabl sy'n bodloni'r meini prawf sylfaenol.

Hawliau yn y Gweithle

Addasiadau rhesymol

Enghreifftiau:

• Cyfarpar arbenigol (cadair ergonomig, meddalwedd)
• Oriau hyblyg
• Gweithio o gartref
• Addasiadau i'r amgylchedd (goleuadau, tymheredd)
• Ailddosbarthu tasgau

Diogelwch cyflogaeth

• Ni ellir eich diswyddo oherwydd eich anabledd
• Mae'n rhaid i gyflogwyr ystyried addasiadau rhesymol cyn gwneud penderfyniad diswyddo
• Mae gennych hawl i absenoldeb rhesymol ar gyfer apwyntiadau meddygol sy'n gysylltiedig â'ch anabledd

Cyflog cyfartal

• Mae gennych hawl i gyflog cyfartal am waith cyfartal
• Ni ellir eich talu llai oherwydd eich anabledd

Mynediad i Waith

Mae Mynediad i Waith yn gynllun allweddol i weithwyr anabl:

• Beth mae'n ei dalu: Cyfarpar, cymorth gweithiwr, cymorth cyfathrebu, costau teithio ychwanegol
• Faint: Hyd at £66,000 y flwyddyn
• Sut i wneud cais: Ar-lein neu drwy ffonio 0800 121 7479
• Pwy sy'n gymwys: Pobl anabl neu â chyflwr iechyd sy'n gweithio neu ar fin dechrau gwaith

Beth i'w Wneud os ydych yn Wynebu Gwahaniaethu

Cam 1: Cofnodwch bopeth

• Cadwch gofnod ysgrifenedig o'r digwyddiadau
• Cadwch e-byst, llythyrau, a negeseuon perthnasol
• Nodwch ddyddiadau, amserau, a thystion

Cam 2: Codi cwyn fewnol

• Defnyddiwch weithdrefn gwyno'r cyflogwr
• Gofynnwch am gynrychiolaeth undeb os yw'n bosibl

Cam 3: Cymorth allanol

• EHRC Cymru: Cyngor a chymorth ar wahaniaethu
• ACAS: Cymodi a chyngor cyflogaeth (0300 123 1100)
• Tribiwnlys Cyflogaeth: Os na chaiff y gŵyn ei datrys (terfyn amser o 3 mis)
• Cyngor ar Bopeth (Citizens Advice): Cyngor cyfreithiol am ddim

Hawliau'r Gymraeg yn y Gweithle

Safonau'r Gymraeg

Mae sefydliadau cyhoeddus yng Nghymru o dan ddyletswydd i:

• Ddarparu gwasanaethau yn Gymraeg
• Peidio â thrin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg
• Mae hyn yn golygu y gallwch weithio yn Gymraeg mewn llawer o gyd-destunau sector cyhoeddus

Sgiliau Cymraeg fel mantais

• Mae gallu'r Gymraeg yn fantais mewn llawer o swyddi sector cyhoeddus yng Nghymru
• Rhai swyddi'n nodi'r Gymraeg fel sgil hanfodol neu ddymunol

Cynllun Gweithredu Anabledd Llywodraeth Cymru

Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i:

• Lleihau'r bwlch cyflogaeth anabledd
• Gwella mynediad at gyflogaeth i bobl anabl
• Cryfhau'r model cymdeithasol o anabledd
• Cefnogi'r dull Galluogi Bywydau Da

Adnoddau

• EHRC Cymru: [equalityhumanrights.com](https://www.equalityhumanrights.com)
• Anabledd Cymru: [disabilitywales.org](https://www.disabilitywales.org)
• ACAS: [acas.org.uk](https://www.acas.org.uk)
• Mynediad i Waith: [gov.uk/access-to-work](https://www.gov.uk/access-to-work)
• Cymru'n Gweithio: [gyrfacymru.llyw.cymru](https://gyrfacymru.llyw.cymru)
• Cyngor ar Bopeth: [citizensadvice.org.uk](https://www.citizensadvice.org.uk)